Gian nan xuất khẩu nông sản
Thứ hai, ngày 13/05/2019 | 09:15 AM (GMT +7)
Xuất khẩu nông sản là lựa chọn, xu thế tất yếu trong bối cảnh hội nhập để mở rộng thị trường, đem lại nguồn thu lớn cho doanh nghiệp, người dân trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, để việc này thông thoáng, thuận lợi, rất cần những giải pháp khả thi từ các ngành chức năng, các bên liên quan.

 

Liên kết sản xuất ớt đem lại lợi nhuận khá cho nông hộ.
Liên kết sản xuất ớt đem lại lợi nhuận khá cho nông hộ.

ĐÒI HỎI CỦA THỊ TRƯỜNG

Thị trường xuất khẩu luôn có nhiều quy định, đòi hỏi khắt khe, tuy nhiên người nông dân xứ Quảng vẫn còn khá mơ hồ. Nếu không nhanh chóng giúp nông dân tiếp cận và tường tận những quy định mới của các đối tác, sẽ dẫn đến hệ quả xấu.

Lợi nhiều nhưng…

Việc liên kết sản xuất ớt để xuất khẩu với Công ty TNHH Thương mại - xuất nhập khẩu Việt Thắng thông qua Hợp tác xã Nông nghiệp Lệ Bắc (xã Duy Châu, huyện Duy Xuyên) đã đem lại giá trị kinh tế lớn cho nhiều hộ trên địa bàn Duy Châu (Duy Xuyên). Ông Nguyễn Xuân Nhàn - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại - xuất nhập khẩu Việt Thắng cho hay, nhờ đẩy mạnh việc liên doanh liên kết nên hiện nay đơn vị đã có khá nhiều đầu mối tiêu thụ ớt với số lượng lớn ở các thị trường như Singapore, Đài Loan, Trung Quốc, Nhật Bản... Bình quân mỗi mùa ớt các đối tác của công ty cần khoảng 3.000 tấn trái tươi nhưng đơn vị không đủ nguồn để cung ứng. “Công ty chúng tôi chỉ thu mua được 800 tấn ớt của nông dân huyện Duy Xuyên và 1.000 tấn ớt của nông dân các địa phương khác như Điện Bàn, Đại Lộc, Thăng Bình... Mùa ớt năm 2019 này, các đối tác cần cung ứng ít nhất 3.000 tấn nhưng rất nhiều khả năng chúng tôi sẽ chỉ đáp ứng được 15 - 20%” - ông Nhàn nói.

Ông Nhàn cho biết, hiện công ty còn gặp phải một số khó khăn như thủ tục về việc giao đất lâu dài chưa hoàn tất nên không thể đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất – kinh doanh bài bản. Trong khi đó, vào mùa nông dân thu hoạch ớt rộ, lực lượng lao động tại địa phương thiếu hụt trầm trọng khiến quá trình thu mua, sơ chế, đóng gói sản phẩm của công ty bị chậm trễ, dẫn đến không đáp ứng yêu cầu về thời gian giao hàng của đối tác. “Để đảm bảo sản lượng ớt theo đơn đặt hàng của các đối tác nước ngoài, thời gian tới chúng tôi rất cần sự phối hợp, hỗ trợ nhiều hơn nữa của ngành nông nghiệp Quảng Nam cũng như chính quyền các địa phương trong vấn đề đẩy mạnh việc liên kết, hợp tác với các hợp tác xã, tổ hợp tác, nông dân nhằm tập trung tích tụ ruộng đất, mở rộng và ổn định vùng nguyên liệu” - ông Nhàn nói thêm.      

Bà Phan Thị Tuyết - tư thương thu mua mực xà của ngư dân trên địa bàn tỉnh để xuất khẩu sang các thị trường Trung Quốc, Đài Loan, Indonesia, Malaysia cũng gặp vấn đề trong việc đảm bảo đáp ứng các điều kiện hợp tác của ngư dân. Bà Tuyết cho biết, dù đã thỏa thuận bán hàng nhưng nhiều khi ngư dân bỏ cam kết, bán mực xà cho tư thương khác khiến không đủ nguồn cung xuất khẩu. “Xuất khẩu hải sản, tôi và ngư dân đều thu được lợi nhuận lớn, có hợp đồng mua bán nhưng nhiều khi do giá mực xà tăng đột biến nên ngư dân “quên”. Để xuất khẩu bền vững, đòi hỏi cả hai cùng nhìn về một phía” - bà Tuyết nói.

Cẩu thả trong dán tem QR Code

Dưa hấu là mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ đạo của Quảng Nam. Ông Phan Quang Dũng - Chi cục trưởng Chi cục Quản lý chất lượng nông - lâm - thủy sản (Sở NN&PTNT) cho biết, năm 2018 Quảng Nam tiến hành đăng ký mã số vùng trồng dưa hấu của một số địa phương trọng điểm nhằm đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc sản phẩm từ phía Trung Quốc. Sau đó, Cục Bảo vệ thực vật thuộc Bộ NN&PTNT đã chính thức cấp mã số vùng trồng cho dưa hấu của Quảng Nam. Có tổng cộng 14 xã gồm: Tam Thành, Tam Lộc, Tam Vinh, Tam Dân, Tam An (Phú Ninh), Điện Quang, Điện Trung, Điện Phong, Điện Phước, Điện Thọ, Điện Hồng, Điện Minh (Điện Bàn), Đại An, Đại Cường (Đại Lộc) được cấp mã số vùng sản xuất theo thứ tự từ VN - QNAOR - 0001 đến VN - QNAOR - 0014. Các mã số trên đã được Cục Bảo vệ thực vật đăng ký thông tin với các cơ quan chức năng của Trung Quốc.

Những ngày đầu tháng 4.2019, tại một số địa phương của huyện Phú Ninh, nhiều thương lái tiến hành thu mua dưa hấu của nông dân và thực hiện việc dán tem QR Code để đáp ứng yêu cầu của Trung Quốc về truy xuất nguồn gốc. Theo các thương lái, tem QR Code được các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam mua về từ Trung Quốc rồi cung cấp cho những người thu mua dưa hấu ở Phú Ninh để thực hiện việc dán tem lên trái dưa. Ông Nguyễn Định - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật cho biết, một cuộn tem QR Code có giá khoảng 500 nghìn đồng, dán cho 27 - 30 tấn dưa hấu chở trên một xe tải, số tem còn thừa sẽ hủy bỏ. Tuy nhiên, việc dán tem QR Code lên dưa hấu của huyện Phú Ninh trong thời gian qua được thương lái thực hiện hết sức cẩu thả, theo kiểu “lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia”. Theo ông Phan Quang Dũng, trong khi mã số vùng sản xuất dưa hấu của 5 xã thuộc huyện Phú Ninh được Cục Bảo vệ thực vật cấp theo số thứ tự từ VN - QNAOR - 0001 đến VN - QNAOR - 0005 thì các thương lái lại dán tem của 2 tỉnh khác là Long An và Bình Định với các mã số VN - LAOR - 0105, VN - BĐOR - 0032. Ngoài ra, đoàn kiểm tra của Sở NN&PTNT còn phát hiện một loại tem dán lên dưa hấu ở huyện Phú Ninh không thể hiện thông tin gì về nguồn gốc, xuất xứ.

LOAY HOAY VỚI THƯƠNG HIỆU DƯA HẤU

Nhiều năm nay vùng trồng dưa hấu nổi tiếng Phú Ninh vẫn chưa có thương hiệu định vị trên thị trường.

Dưa hấu Phú Ninh loay hoay khẳng định thương hiệu.
Dưa hấu Phú Ninh loay hoay khẳng định thương hiệu.

Đăng ký rồi… bỏ đó

Lâu nay, dưa hấu Phú Ninh vốn được khẳng định thương hiệu bằng... truyền miệng. Còn chuyện bảo hộ thương hiệu thông qua chỉ dẫn địa lý, đăng ký nhãn hiệu bài bản dường như vẫn chỉ đang nằm trên giấy. Ông Vũ Thạch Anh - Chủ tịch UBND xã Tam Phước (Phú Ninh) cho biết, nhãn hiệu dưa hấu Kỳ Lý được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) cấp giấy chứng nhận đăng ký cho Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp và kinh doanh tổng hợp Tam Phước (HTX Tam Phước) từ năm 2009 nhưng hết hạn từ năm 2016 vẫn chưa được cấp trở lại.

Tưởng rằng khi được cấp nhãn hiệu, dưa hấu Kỳ Lý chính thức “có tên có tuổi” trên thị trường thì thương hiệu sẽ được phát huy, sản phẩm sẽ có chỗ đứng, tuy nhiên trên thực tế không phải như vậy. Đến nay chưa có trái dưa hấu dãn nhãn hiệu Kỳ Lý nào vào được siêu thị. Lý giải vấn đề này, ông Đoàn Ngọc Dung - Giám đốc HTX Tam Phước thừa nhận, việc phát huy nhãn hiệu dưa hấu Kỳ Lý không hề đơn giản như suy nghĩ ban đầu. Những năm đầu được cấp nhãn hiệu, HTX đã cố gắng làm nhiều cách để phát huy thương hiệu, tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm nhưng không có kết quả. “Ban đầu, chúng tôi bắt tay với 30 hộ nông dân để xây dựng nhãn hiệu dưa hấu Kỳ Lý theo tiêu chuẩn quy định. Tuy nhiên, đầu ra cho sản phẩm dưa có nhãn hiệu lại quá khó khăn. Vào siêu thị Co.opMart Tam Kỳ thì chúng tôi không đáp ứng được nguồn cung thường xuyên vì dưa hấu chỉ sản xuất theo vụ. Thử liên hệ với ngành chức năng để tham gia hội chợ để quảng bá, giới thiệu sản phẩm nhưng họ không mặn mà, vì rốt cuộc giá dưa có nhãn hiệu với dưa không có nhãn hiệu cũng như nhau. Làm thủ tục đăng ký nhãn hiệu thì dễ nhưng để phát huy được thương hiệu thì cả một vấn đề” - ông Dung cho biết.

Lắm gian nan

Vấn đề đăng ký nhãn hiệu dưa hấu Kỳ Lý, sau nhiều năm, cả HTX lẫn địa phương không ai màng đến thì đến cuối năm 2017 lại được quan tâm trở lại. Lý do bắt nguồn từ khi huyện Phú Ninh phê duyệt sản phẩm dưa hấu Kỳ Lý vào danh mục dự án phát triển sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị gắn với tiêu thụ sản phẩm trong chương trình nông thôn mới giai đoạn 2018 - 2020, và mới đây xã Tam Phước chọn là sản phẩm OCOP (chương trình mỗi xã một sản phẩm). Ông Nguyễn Hữu Hùng - Phó Trưởng phòng Kinh tế - hạ tầng huyện Phú Ninh cho biết, việc xin gia hạn nhãn hiệu dưa hấu Kỳ Lý được khởi động từ năm 2017 nhưng chưa cấp lại là do HTX Tam Phước không đủ năng lực. “Địa phương muốn phát huy nhãn hiệu nên đang kêu gọi các HTX khác có khả năng hơn để làm thủ tục chuyển nhượng quyền quản lý và phát huy nhãn hiệu” - ông Hùng nói.

Tháng 12.2018, UBND huyện Phú Ninh có quyết định giao HTX Thực phẩm sạch Phú Ninh tổ chức dự án quản lý sản xuất dưa hấu, tiếp tục khẳng định thương hiệu. Địa bàn thực hiện dự án tại các xã Tam Phước, Tam Vinh, Tam Lộc, Tam Thành (giai đoạn 1 quy mô sản xuất 55ha tại xã Tam Phước, Tam Vinh) với kinh phí thực hiện hơn 9,5 tỷ đồng. Dự án được hỗ trợ từ nguồn vốn sự nghiệp của chương trình nông thôn mới gần 490 triệu đồng. Việc liên kết sản xuất và tiêu thụ dưa hấu Kỳ Lý giữa các hộ nông dân với HTX theo hình thức HTX ứng trước giống, phân bón, vật tư nông nghiệp cho các hộ nông dân và thu lại sau khi thu mua toàn bộ sản phẩm. Huyện Phú Ninh đặt nhiều kỳ vọng vào tính khả thi của dự án, qua đó sớm giúp địa phương xây dựng được sản phẩm dưa hấu có thương hiệu, uy tín trên thị trường. Theo kế hoạch, HTX ký kết hợp đồng liên kết và tiêu thụ sản phẩm với người nông dân ngay từ đầu vụ dưa hấu đông xuân 2018 - 2019 (từ tháng 1.2019), nhưng cuối cùng không được triển khai như dự định. Ông Võ Thanh Anh - Trưởng Phòng NN&PTNT huyện Phú Ninh cho biết, hợp đồng liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm được HTX đưa cho nhiều hộ nông dân ký nhưng đến lúc chuẩn bị xuống giống thì không hiểu lý do gì mà HTX thực hiện không đúng cam kết. Mặc dù đã ký hợp đồng với HTX nhưng cuối cùng người dân vẫn phải tự mua giống, phân bón để gieo trồng cho kịp thời vụ.

GIAN NAN XUẤT KHẨU TÔM

Con tôm - mặt hàng xuất khẩu quan trọng của cả nước nói chung, Quảng Nam nói riêng đang đối diện với nhiều cái khó do nguồn nguyên liệu không đảm bảo.

Tôm khó xuất khẩu do dư lượng kháng sinh còn lại trong quá trình nuôi tôm.
Tôm khó xuất khẩu do dư lượng kháng sinh còn lại trong quá trình nuôi tôm.

THỊ trường thế giới đã tạm ngưng nhập khẩu tôm nước ta vì nghi vấn xuất hiện vi rút bệnh đốm trắng và bệnh hoại tử gan tụy cấp tính. Trước đây, đã có nhiều lô hàng xuất khẩu tôm của doanh nghiệp Quảng Nam bị nước ngoài trả lại do không đáp ứng các tiêu chí về an toàn thực phẩm xuất khẩu.

Theo định hướng phát triển thủy sản Quảng Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030, con tôm sẽ được tạo điều kiện tối đa để xuất khẩu vì nguồn thu lớn, giá trị kinh tế mang lại cho người nuôi tôm và doanh nghiệp gấp nhiều lần so với sản phẩm nông nghiệp khác. Cái khó lớn nhất, theo bà Phạm Thị Hoàng Tâm - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Quảng Nam là quy trình nuôi tôm sạch chưa được nông hộ hưởng ứng, tiếp cận, ứng dụng phù hợp. Vì chạy theo lợi nhuận nhất thời, hầu hết hộ nuôi tôm trên địa bàn tỉnh vẫn dùng kháng sinh, hóa chất cấm trong nuôi tôm. Doanh nghiệp vẫn dùng các chất bảo quản tôm sau thu hoạch không có trong danh mục được phép ban hành của Bộ NN&PTNT. Sử dụng men vi sinh, chế phẩm sinh học từ nguyên liệu có sẵn như ổi, xoài vẫn chưa được nông hộ đón nhận. “Tư duy sản xuất lạc hậu, chạy theo lợi nhuận nhất thời, manh mún, nhỏ lẻ, được chăng hay chớ là căn bệnh trầm kha của ngành thủy sản nói chung, nuôi tôm nói riêng. Vì thế, thủy sản xuất khẩu nói chung, tôm xuất khẩu sẽ vẫn còn phải vượt qua nhiều khó khăn để đến được với thị trường thế giới” - bà Tâm nói.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã “đặt hàng” cho ngành thủy sản cán đích 10 tỷ USD xuất khẩu con tôm vào năm 2025. Nhiều giải pháp đồng bộ đã được ngành nông nghiệp và các địa phương vận dụng. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, cái khó lớn nhất vẫn là nguồn nguyên liệu tôm được sản xuất không bài bản. Hầu hết doanh nghiệp sản xuất tôm giống ở Việt Nam sử dụng con giống đã thoái hóa, lại khó nhập khẩu tôm giống chất lượng nổi trội từ Nam Mỹ. Con giống không đảm bảo chất lượng đã khiến cho sản lượng tôm thành phẩm không đạt. Nhiều khu vực có tôm nuôi chết hàng loạt, như ở nhiều vùng nuôi tôm của Quảng Nam. Quy trình nuôi tôm tiến bộ, nuôi tôm thâm canh lại khó áp dụng đối với người nông dân do thiếu nguồn vốn. Trong khi đó, liên kết sản xuất nuôi tôm giữa nông hộ với doanh nghiệp còn gặp khó do người nông dân chưa đáp ứng các yêu cầu của doanh nghiệp.

TÌM GIẢI PHÁP

Đẩy mạnh liên kết sản xuất hàng hóa lớn giữa nông dân với doanh nghiệp, thay đổi căn cơ tập quán sản xuất nhỏ lẻ, hỗ trợ kịp thời từ phía Nhà nước… được xem là lối đi cho xuất khẩu nông sản Quảng Nam.

Nhiều yêu cầu

Ông Lê Thương – Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông cho biết, lâu nay Trung Quốc được xem là thị trường tiêu thụ nông sản, trái cây lớn nhất của Việt Nam. Trước đây, thị trường này tương đối dễ tính nên việc xuất khẩu nông sản, trái cây khá thuận lợi cả đường chính ngạch lẫn tiểu ngạch. Tuy nhiên, cuối năm 2018, Trung Quốc đã ban hành một số quy định nhằm siết chặt việc xuất khẩu nông sản, trái cây từ Việt Nam sang. Cụ thể là, phía họ áp dụng việc quản lý truy xuất nguồn gốc trái cây nhập khẩu.

Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ NN&PTNT) đã thông tin những nội dung liên quan đến quy định trên. Theo đó, kể từ ngày 1.1.2019, các loại nông sản xuất khẩu sang Trung Quốc đều phải đăng ký thông tin nhà vườn, nhà xưởng, bao bì... Điều đáng quan tâm nữa là, kể từ ngày 1.5.2019, Hải quan Trung Quốc không cho phép dưa hấu lót rơm thông quan mà yêu cầu phải dùng xốp lưới hoặc chất liệu không có sinh vật gây hại để bọc trái. Đối với mít, phía bạn quy định phải dùng giấy dai Kraft để bọc hoặc dùng bao bì là thùng giấy có in thông tin truy xuất nguồn gốc. Trong khi đó, đối với sản phẩm chuối, Hải quan Trung Quốc yêu cầu bao bì là thùng giấy hoặc túi nhựa để bọc và đều phải in mã, thông tin truy xuất nguồn gốc.

Cần thích ứng

Theo tìm hiểu, sở dĩ phía Trung Quốc khắt khe với các mặt hàng nông sản, trái cây xuất khẩu của Việt Nam là vì thời gian qua đã xảy ra tình trạng làm giả giấy chứng nhận, tờ khai liên quan đến nguồn gốc xuất xứ và vi phạm tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa nông sản, hoa quả. Cụ thể, năm 2018, tỉnh Nam Ninh (Trung Quốc) phát hiện 140 lô hàng trái cây (chủ yếu là nhãn, chuối, chôm chôm) nhập khẩu từ Việt Nam có sinh vật gây hại, không đạt tiêu chuẩn. Tỉnh này còn phát hiện 3 lô tinh bột sắn do Việt Nam xuất khẩu sang không đạt tiêu chuẩn do hàm lượng chì vượt mức cho phép. Trung Quốc cũng phát hiện ớt nhập khẩu từ Việt Nam nghi là ớt của Ấn Độ do kích thước, đặc điểm khác với ớt của Việt Nam, trong khi Ấn Độ chưa được phê chuẩn xuất khẩu ớt sang Trung Quốc...     

Ông Lê Thương cho rằng, trước yêu cầu ngày càng khắt khe của Trung Quốc, buộc ngành chuyên môn, chính quyền các địa phương và cả nông dân phải vào cuộc một cách mạnh mẽ, đồng bộ thì mới có thể “thích ứng” với thị trường xuất khẩu nông sản, trái cây rất lớn này. Theo ông Thương, để không đánh mất thị trường Trung Quốc, nhất thiết phải thay đổi phương thức sản xuất nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông sản. Cụ thể là, bên cạnh việc du nhập những loại giống có chất lượng tốt vào canh tác thì các đơn vị liên quan cần chú trọng việc chuyển giao rộng rãi những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và tích cực hỗ trợ các doanh nghiệp, hộ nông dân thực hiện quy trình sản xuất theo hướng an toàn với quy trình khép kín từ khâu gieo trồng, chăm sóc, phòng trừ dịch hại đến thu hoạch, vận chuyển, sơ chế biến sản phẩm. Trong khi đó, ông Nguyễn Định - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật cho rằng: “Để đáp ứng yêu cầu ngày càng khó tính của thị trường Trung Quốc cũng như các đối tác tiềm năng khác, nhất thiết cần có sự liên kết giữa doanh nghiệp với các hợp tác xã, tổ hợp tác, nhà nông trong khâu sản xuất, tiêu thụ dưa hấu. Cùng với đó là sự hỗ trợ của nhà nước và các nhà khoa học trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm, quảng bá thương hiệu, dán tem truy xuất nguồn gốc”.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Trí Thanh, quá trình tích tụ, tập trung ruộng đất để liên kết sản xuất hàng hóa lớn giữa doanh nghiệp với người nông dân thông qua HTX đã tạo nên chuyển biến về nhiều mặt, là động lực cho quá trình thay đổi về chất, nâng cao sản lượng, năng suất, chất lượng nông sản hướng đến xuất khẩu. Điều cần kíp là các mô hình sản xuất hàng hóa lớn hiệu quả cần được nhân rộng; tiếp tục thay đổi nhận thức, tập quán sản xuất chuyên nghiệp của người nông dân, qua đó, truy xuất hàng hóa nông sản thuận lợi hơn phục vụ xuất khẩu. “Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, nông dân trên địa bàn tỉnh muốn nâng cao hiệu quả kinh tế thu được thì cần đẩy mạnh xuất khẩu nông sản. Doanh nghiệp với nguồn vốn lớn, kỹ thuật sản xuất tiên tiến, liên kết theo chuỗi sẽ là đầu tàu. Người nông dân và HTX là mắc xích lớn, góp phần đưa nông sản xứ Quảng đi xa trên thị trường quốc tế” - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Trí Thanh nói.

Theo Báo Quảng Nam

Lượt xem:  100

Tin đã đưa